Utillajea

Tornua

Tornua

Laneko bankuari edo mahaixari oratuta, esku biharreratarako, limarixak edo ajustadoriak piezari oratzeko darabixen erreminttia. (Bergara aldeko hiztegia, Juan Martin Elexpuru). Dornu-maratilliak arrapau atzaparra eta odolbatua eiñ dezta. (Flexiones verbales y lexicon del euskera dialectal de Eibar, Toribio Etxebarria) Dornu-zil: Dornuan ar hariduna. Dornu-maratillian bidez zil honi eragiñez lotzen edo askatzen dira piezak. (Eibarko Hiztegi Etnografikoa, Serafin Basauri eta Asier Sarasua)

Tornua - Gehiago irakurri

Bankada

Bankada

Makinen bankadak eta batez ere makina erremintenak burdinurtu grisezkoak izaten dira, material honek zurruntasun handia ematen dielako eta gainera mekanizatzen erraza delako. Hormigoizko bankadak ere egiten dira orain. (www.euskadi.net/euskalterm/indice_e.htm) Makiña baten sostengua edo oiña. (Eibarko Hiztegi Etnografikoa, Serafin Basauri eta Asier Sarasua).

Bankada - Gehiago irakurri

Zulatzeko makina

Zulatzeko makina

Zulo biribilak edo konikoak, itsuak nahiz irekiak, egiteko erabiltzen den makina, bereziki, eskuzko makina elektriko txikia, lan txikietarako erabiltzen dena. (www.euskadi.net/euskalterm/indice_e.htm) Zuluak egitteko erraminttia, armagintzan kañoiak barrenatzeko erabiltzen dana. (Eibarko Hiztegi Etnografikoa, Serafin Basauri eta Asier Sarasua) Baskulagiña xirixan zulua eitxen. Taladrua (Alberto Garate).

Zulatzeko makina - Gehiago irakurri

Terraila

Terraila

Kanpotiko hariztaketak egiteko erabiltzen den ebaketa-erreminta bat. Hariztaketa lasterra eta doitasun onekoa ematen dute terrailek. Bi mota nagusi bereiz daitezke: hariztatutako piezatik ateratzeko biraketa-noranzkoa itzularaztea eskatzen dutenak eta zabalduz libratzen direnak. Zabaltzen ez direnen artean neurri bakarrekoak, hedagarriak, erdibituak eta orrazidunak daude. Zabaltzen direnak automatikoak izaten dira, hariztaketa bukatzen dutenean berez zabal daitezen mekanismo egoki bat dutenak. b) Biraketa-forma duten piezen moldeak eredurik gabe lortzeko prozedura batean, hareari forma emateko erabiltzen den erreminta. (www.euskadi.net/euskalterm/indice_e.htm)

Terraila - Gehiago irakurri

Barrena-zulo

Barrena-zulo

Egurrari zulo txikiak egiteko daratulu mehea. (Bergara aldeko hiztegia, Juan Martin Elexpuru) Arotzen errementadiko erramintxa bat, ginbeleta. (Flexiones verbales y lexicon del euskera dialectal de Eibar. Toribio Etxebarria). Nahiz eta ginbaleta urrezkoa izan, akatsduna bada, ezin zurik zulatuko dau. (Labayru Hiztegia Bizkaiera eta Batua (b) uztarturik, BBK Fundazioa).

Barrena-zulo - Gehiago irakurri

Tornuzil- Baraila

Tornuzil- Baraila

Pieza txikiak oratzeko erabiltzen dan esku-dornua. Entañaderak emoirazuz apur baten, torlojo-buru hau biribiltzeko . (Bergara aldeko hiztegia, Juan Martin Elexpuru). Pieza txiki eta fiñak oratzeko erabiltzen diran kurrika txikixak, jeneralian ezpelezkuak. (Eibarko Hiztegi Etnografikoa, Serafin Basauri eta Asier Sarasua) Tornuan ahoa txikitzeko (Alberto Garate).

Tornuzil- Baraila - Gehiago irakurri

Baraila

Baraila

Pieza txikiak oratzeko erabiltzen dan esku-dornua. Entañaderak emoirazuz apur baten, torlojo-buru hau biribiltzeko .(Bergara aldeko hiztegia, Juan Martin Elexpuru). Pieza txiki eta fiñak oratzeko erabiltzen diran kurrika txikixak, jeneralian ezpelezkuak. (Eibarko Hiztegi Etnografikoa, Serafin Basauri eta Asier Sarasua)

Baraila - Gehiago irakurri

Terraila  karrakarekin eginda

Terraila karrakarekin eginda

Zatituta dagoen karraska bat aprobetxatuta egindako terraila. Kanpoko harixa emoteko ebaketa-erreminttia. (Bergara aldeko hiztegia, Juan Martin Elexpuru). Lima baten egindako terrajia (Alberto Garate).

Terraila karrakarekin eginda - Gehiago irakurri

Ardatz-etxe

Ardatz-etxe

Ardatzari nahiz terrajiari bira-eragitteko esku-erreminttia. (Eibarko Hiztegi Etnografikoa, Serafin Basauri eta Asier Sarasua). Hariztatzeko ardatzak birarazteko erreminta. (Bergara aldeko hiztegia, Juan Martin Elexpuru).

Ardatz-etxe - Gehiago irakurri

Arrabota

Arrabota

Egurra jan, bardindu eta lantzeko erabiltzen dan erraminttia. (Eibarko Hiztegi Etnografikoa, Serafin Basauri eta Asier Sarasua) Zurginaren erreminta, ebakitzeko hortz zorrotz bat duena eta zura berdintzeko eta leuntzeko izaten dena. (www.euskadi.net/euskalterm). Kaxaiñan zepillua, egurra jatekua (Alberto Garate).

Arrabota - Gehiago irakurri

Kanoiak zuzentzeko tresna

Kanoiak zuzentzeko tresna

Kañoia: Su-arma batian jaurtigaixa urtetzen dan tutua. (Eibarko Hiztegi Etnografikoa, Serafin Basauri eta Asier Sarasua). Zuzendirazu burdiña au arira. (Flexiones verbales y lexicon del euskera dialectal de Eibar, Toribio Etxebarria) Komprobatzen kañoia zuzen dagoen ala ez (Alberto Garate).

Kanoiak zuzentzeko tresna - Gehiago irakurri

Baraila

Baraila

Kaxa lotzeko erabiltzen dana, baskuliakin ajustatzerakuan. (Eibarko Hiztegi Etnografikoa, Serafin Basauri eta Asier Sarasua) Kaxainaren prentsia (Alberto Garate)

Baraila - Gehiago irakurri

Kaina erdiko zizela

Kaina erdiko zizela

Gaiñazabal kurbauak lantzeko arotz-biharretan erabiltzen dan erraminttia. (Eibarko Hiztegi Etnografikoa, Serafin Basauri eta Asier Sarasua)

Kaina erdiko zizela - Gehiago irakurri

Konpasa

Konpasa

Kañoien neurria hartzeko erabiltzen zen tresna da. Zirkunferentziak marrazteko erabiltzen den tresna. Konpasa esate jau, baiña eztenbiribilla da ori. (Bergara aldeko hiztegia, Juan Martin Elexpuru). Grabadoriak metalian dibujatzeko darabixen hanka biko tresnia, hanka bakotxeko puntia zorrotza eta tenplautakua dabena. Derriorrezkua dok konpasa grabadoriandako. (Eibarko Hiztegi Etnografikoa, Serafin Basauri eta Asier Sarasua) Konpasa (Alberto Garate).

Konpasa - Gehiago irakurri

Aurreko kulatari forma emateko erabiltzen den baraila.

Aurreko kulatari forma emateko erabiltzen den baraila.

Kaxaurriari edo kaxapuntiari formia emoteko kolokaziñua. (Eibarko Hiztegi Etnografikoa, Serafin Basauri eta Asier Sarasua). Kaxagintzia erreztuta dago oiñ makiñekin/ Ezagutu diran kaxagiñ onenak: Aixa eta Txurruka zarra/ Ondo eiñdako kaxia, ikusgarrizko biarra. (Flexiones verbales y lexicon del euskera dialectal de Eibar, Toribio Etxebarria). Kaxaurrei egiteko prentsia (Alberto Garate)

Aurreko kulatari forma emateko erabiltzen den baraila. - Gehiago irakurri

Birabarkia

Birabarkia

Zuloak egiteko eskuzko erreminta. Alde batetik baraila edo metxa lotu eta biradera baten bidez buruaren inguruan errotazio-mugimendua eraginez zura, harria, metalak edo bestelakoak zulatzeko balio du. (www.euskadi.net/euskalterm/indice_e.htm). Zuluak egitteko erreminttia, U formako helduleku batez muturrian eskuz jira-eragitten dan ginbelet bat dabena. (Eibarko Hiztegi Etnografikoa, Serafin Basauri eta Asier Sarasua). Berbikiña (Alberto Garate).

Birabarkia - Gehiago irakurri

Ardatz-etxea

Ardatz-etxea

Ardatzari nahiz terrajiari bira-eragitteko esku-erreminttia. (Eibarko Hiztegi Etnografikoa, Serafin Basauri eta Asier Sarasua). Hariztatzeko ardatzak birarazteko erreminta. (Bergara aldeko hiztegia, Juan Martin Elexpuru).

Ardatz-etxea - Gehiago irakurri

Firi-fara

Firi-fara

Tornu-burua, zulatzeko, torniatzeko eta beste zenbait eragiketa (otxabuketa, hari-emotea, etab.) egiteko erabiltzen zen tresna. (Bergara aldeko hiztegia, Juan Martin Elexpuru). Otxabuketa: Zuloak akabatzeko eragiketa bat. Eragiketa honen helburuak hauek dira: - Azal fina uztea. - Zuloari zilindrikotasun osoa ematea - Zuloa neurri zehatzetan uztea. Pieza desberdinetako bi zulok parez pare geratu behar dutenean bi zuloen ardazkidetasuna lortzea.(www.euskadi.net/euskalterm/indice_e.htm). Baskulian aguja zulua, firi-fariakin eiñ biarrekua. (Flexiones verbales y lexicon del euskera dialectal de Eibar, Toribio Etxebarria)

Firi-fara - Gehiago irakurri

Herramienta para dar forma al arco.

Herramienta para dar forma al arco.

Arkua: Su-armetan kolpekarixa (gatillua) babesteko piezia. (Eibarko Hiztegi Etnografikoa, Serafin Basauri eta Asier Sarasua). Arkua egiteko kolokaziñua (Alberto Garate)

Herramienta para dar forma al arco. - Gehiago irakurri

Akabatzeko hortza

Akabatzeko hortza

Kañoiburu: Kañoian buru aldia, kamara-aldia. (Eibarko Hiztegi Etnografikoa, Serafin Basauri eta Asier Sarasua)

Akabatzeko hortza - Gehiago irakurri

Zulatzeko makina

Zulatzeko makina

Zuluak egitteko erraminttia, armagintzan kañoiak barrenatzeko erabiltzen dana. (Eibarko Hiztegi Etnografikoa, Serafin Basauri eta Asier Sarasua). Taladrua (Alberto Garate)

Zulatzeko makina - Gehiago irakurri

Herramienta para poner las válvulas y las agujas en la báscula de la EDER.

Herramienta para poner las válvulas y las agujas en la báscula de la EDER.

EDER: Txispabako eskopetia. (Eibarko Hiztegi Etnografikoa, Serafin Basauri eta Asier Sarasua) Txispa: Su-armetan tirua eragitten daben mekanismua. Txispagina: Txispak egitteko lanbidia dabena. (Eibarko Hiztegi Etnografikoa, Serafin Basauri eta Asier Sarasua). Atxa anayak ziran Ermuan onenak txispia ateratzen. (Flexiones verbales y lexicon del euskera dialectal de Eibar, Toribio Etxebarria). Baskulan balbulak eta agujak ipintzeko kolokaziñua (Alberto Garate).

Herramienta para poner las válvulas y las agujas en la báscula de la EDER. - Gehiago irakurri

Txantiloia

Txantiloia

karrillera egiteko plantilla (Alberto Garate).

Txantiloia - Gehiago irakurri

Esmeril-harria

Esmeril-harria

Oso erabilia izan den urratzaile bat. Garai batean ia artezarri guztiak esmerilezkoak izaten ziren, baina orain artezketan propietate hobeak dituzten urratzaile artifizialak erabiltzen dira. Egeo Itsasoko Naxos irlan, Turkiako Esmirna ondoan eta Estatu Batuetako Chester-en lortzen da esmerila. Zenbat eta aluminio oxido kristalino ugariago izan, orduan eta urratzaile hobea izaten da. Naxos-ekoak % 63 du, Esmirna-koak % 57 eta Chester-ekoak % 55. (http://www1.euskadi.net/euskalterm/indice_e.htm). Arriko biarra txarra da beti.. Gañera bat argi ezpadabil, esmerilla sartzeako beixan (Eibar´en erabiltzen diran burdin langintzako itz teknikoak. San Martin, Juan) Esku- harria: Pasaixok pixkat esku-harrixa, ia leuntzen dan. (Eibarko Hiztegi Etnografikoa, Serafin Basauri eta Asier Sarasua). Harrixa (Alberto Garate).

Esmeril-harria - Gehiago irakurri

Tornua

Tornua

Guenenguan, dornu-ardatzak, ar eta eme, eitten zittuan Entrena zarrak, torniatzaillia zanetik.(Flexiones verbales y lexicon del euskera dialectal de Eibar, Toribio Etxebarria). Tornu honek grabatu nahi diren piezak ondo oratzeko erabili izan da. Lana errazteko, 360 graduko mugimendua dauka.

Tornua - Gehiago irakurri

Karraka latza

Karraka latza

Karraka latza, zakarra. Eskopetian arkugaiñeko pikaduria egitteko erabiltzen dan limia. (Eibarko Hiztegi Etnografikoa, Serafin Basauri eta Asier Sarasua). Lima-latzakin gogor jan biarra dauka forjau orrek. Gure anai bata lima pikarixa zan. (Flexiones verbales y lexicon del euskera dialectal de Eibar, Toribio Etxebarria) Pikatzeko lima (Alberto Garate).

Karraka latza - Gehiago irakurri

Charpy-ren pendulua

Charpy-ren pendulua

Materialen erresistentzia neurtzeko makina. (www.euskadi.net/euskalterm/indice_e.htm)

Charpy-ren pendulua - Gehiago irakurri

Zerra

Zerra

Material gogorrak ebakitzeko erreminta, ertzean hortz-sail bat duen altzairu tenplatuzko orri edo diskoa duena. (www.euskadi.net/euskalterm/indice_e.htm). Esku-zerria. Metalak ebagitzeko zerria. (www.eibarko-euskara.com/hiztegia) Ekarrirazu epaikixa, burdiña auxe laburtu biarra daukat eta. (Flexiones verbales y lexicon del euskera dialectal de Eibar, Toribio Etxebarria).

Zerra - Gehiago irakurri

Terraila

Terraila

Galtzairu tenplauzko llanta formako gorputz batian, harixa emoteko torlojo-neurri askondako zulo hariztatuak dakazen erreminttia.Kanpoko harixa emoteko ebaketa erreminttia. Mota bittakuak dira: kontrara jiratuz etaratzen diranak eta zabalduz libratzen diranak.Armerixan erabiltzen da eta esan leike torlojo juego batendako terrajak dakazela gorputz batian. (Eibarko Hiztegi Etnografikoa, Serafin Basauri eta Asier Sarasua)

Terraila - Gehiago irakurri

Baraila

Baraila

Baraila honen berezitasuna: Muturra ez dauka ""V"" formarik, alde batera okertuta dago, horrela, pieza txikiak ondo oratu ditzakete.

Baraila - Gehiago irakurri

Terraila-jokoa

Terraila-jokoa

Lima baten egindako terrajak (Alberto Garate).

Terraila-jokoa - Gehiago irakurri

Tornuzil-baraila

Tornuzil-baraila

Mordaziakin oratu biarko dozu kañoi ori. (Flexiones verbales y lexicon del euskera dialectal de Eibar, Toribio Etxebarria). Egurrezko mordazak (Alberto Garate).

Tornuzil-baraila - Gehiago irakurri

Arotz-Zerra

Arotz-Zerra

Arotzak darabixen zerria. Zerrotiakin ezingo dok egur hori moztu, lodiegixa dok-eta. ( www.eibarko-euskara.com/hiztegia) . Eskuz egindako zerra. Neurriak: 47 zm. Altuera eta 86 zm. Luzera. Zerria (Alberto Garate).

Arotz-Zerra - Gehiago irakurri

Marcador de la madera

Marcador de la madera

Kulianda on baten billa dabill, enkarguko fiñ fiñ batendako. (Flexiones verbales y lexicon del euskera dialectal de Eibar, Toribio Etxebarria). Kulianda: Landubako kaxia, eskopeta-kaxak egitteko. (Eibarko Hiztegi Etnografikoa, Serafin Basauri eta Asier Sarasua). Kaxa egiteko egurra lantzen hasteko, lehendabiziko gauza da kaxaren erdia non den jakitia, hortarako tresna hau erabilI izan da, iltzearekin marka egiten da. Neurriak: 12 zm. Luzera, 7 zm. Lodiera eta 1,5 zm. Altuera. Takoren punta 3,5 zm.-koa da. Kaxian erdia markatzekua (Alberto Garate).

Marcador de la madera - Gehiago irakurri

Trintxa

Trintxa

Zurginek erabiltzen duten txirbil-harroketazko esku-erreminta. Zizelaren antzekoa da eta honen antzera erabiltzen da, baina zabalagoa eta zapalagoa izaten da. (www.euskadi.net/euskalterm/indice_e.htm). Zura lantzeko erabiltzen dan galtzairuzko tresnia, zizelan antzekua baiña zabalagua eta zapalagua. Egurrari zuluak garbitzeko erabiltzen dan erramintta zorrotza. Klase asko dagoz: biribilla, lauak, hiru puntakuak, erdi biribilak... Oin danak formoia esaten dabe, baiña formoia erderaz da. Lehenago esaten eben eztanbedarra, hamen, ta enkanbio Bizkaixan trintxia. (Eibarko Hiztegi Etnografikoa, Serafin Basauri eta Asier Sarasua). Neurriak: 15,5 zm. Luzera guztira, 7 zm. Orri-luzera eta 0,5 zm.orri-zabalera.

Trintxa - Gehiago irakurri

Baraila

Baraila

Kaxia eusteko piezia, kolokaziñua. (Eibarko Hiztegi Etnografikoa, Serafin Basauri eta Asier Sarasua). Neurriak: 45 zm. Luzera, 16 zm. Zabalera eta 5 zm. altuera.

Baraila - Gehiago irakurri

Makurra

Makurra

Kaxagintzan erreminttia ,zurezko heldulekua eta punta zorrotza eta ""S"" formakua dituena. Mailluka-kolpeka egitten dau biharra, jan behar diren kaxa partien inguruak ebagiz, markatzeko erabiltzen da. (Eibarko Hiztegi Etnografikoa, Serafin Basauri eta Asier Sarasua).

Makurra - Gehiago irakurri

Eztena

Eztena

Burdinazko ziri zorrotza. (Bergara aldeko hiztegia. Juan Martin Elexpuru). Egurrian zeozer sartu behar danian , haxierako zulo txikixa egitteko erabiltzen dana. Larregi tenplautako eztenak denpora gitxiko bizixa . (Eibarko Hiztegi Etnografikoa, Serafin Basauri eta Asier Sarasua).

Eztena - Gehiago irakurri

Sutegia

Sutegia

Eskuzko forjaketarako erabiltzen den labe txiki irekia.(www.euskadi.net/euskalterm/indice_e.htm). Eskuz forjatzeko edo tenplatzeko erabiltzen den laba txiki eta zabala, burdiña lantzen daneko lekua bera. (Eibarko Hiztegi Etnografikoa.Serafin Basauri eta Asier Sarasua). Txirixo-kaleko buruan zan gure aittitxen suteixa. (Flexiones verbales y lexicon del euskera dialectal de Eibar, Toribio Etxebarria). Txondorra eitten eben... haundixa baiña txondorra! Igual eitten zittuen ehun zaku edo... ""¡Vete a saber!"" Ta gero ba ha erretzen zanian, kentzen eben ta zatixak ein, zakuak bete ta gero saltzen zeben, ba, taillarretan! Suteirako, ez dakizu? Suteirako ikatza, ba, gauzak berotzeko ta erreminttak eitteko ta ba...Hartu idixekin burdikadia ta kalerik kale saltzen! Ta ofizinara juan ta ""Zu, ikatza dakat"" ta ""Ekarrizuz zaku bi!"" Ta horretxek. Saldu! (www.eibarko-euskara.com/hiztegia) Neurriak: 81 zm. Altuera, 61 zm. Luzera eta 49 zm. Lodiera.

Sutegia - Gehiago irakurri

Ingudea eta mailua

Ingudea eta mailua

Burdinazko bloke astuna, mailukaketan eta forjaketan irozkaitarako erabiltzen dena. Antzeko zereginetarako makina-atala. (www.euskadi.net/euskalterm/indice_e.htm) Batzuetan mallo eta beste batzuetan jungura, eiñ biar izaten da munduan. (Flexiones verbales y lexicón del euskera dialectal de Eibar, Toribio Etxebarria). Galtzairuzko blokia, metalak bertan mailluakin joan lantzeko forjan eta errementerixan erabiltzen dana. (Eibarko Hiztegi Etnografikoa.Serafin Basauri eta Asier Sarasua).

Ingudea eta mailua - Gehiago irakurri

Berunaren ontzia

Berunaren ontzia

Ontzia sutegian jartzen da beruna berotu eta urtu arte. Neurriak: 15 zm. Altuera eta 15 zm. Zirkunferentzia.

Berunaren ontzia - Gehiago irakurri

Berunak egiteko moldeak

Berunak egiteko moldeak

Berunak eiñ biarra daukagu, eta eskatixozuz moldiak Nicanor´ri. (Flexiones verbales y lexicón del euskera dialectal de Eibar, Toribio Etxebarria). Berunak: Dornuan, pieza fiñeri orbanik atara barik oratzeko erabiltzen diran berunezko ahuak. (Eibarko Hiztegi Etnografikoa.Serafin Basauri eta Asier Sarasua). Bedunak eitzeko moldiak(Alberto Garate).

Berunak egiteko moldeak - Gehiago irakurri

Kaxaginaren  zorrozteko harriak

Kaxaginaren zorrozteko harriak

Kaxainaren harrixak erraminttak zorrozteko (Alberto Garate).

Kaxaginaren zorrozteko harriak - Gehiago irakurri

Burilak

Burilak

Ez al ditxuzue ikusi grabadorien biarrak? (O.E.H., Luis Michelena). Grabadore gubilarixak grabatzeko erabiltzen daben galtzairuzko esku-erraminttia. Asko daude: eskuaidekua, kolpekua, hortz-bikua, atzamarduna… Eskuaidekua: Metalian, eskuaidian, trazu garbixak eta bizar bakuak egitteko erabiltzen dan gubilla, bultza egitteko kirten biribilla dabena Ebateko gubilla: Perfillak egitteko grabadoriak erabiltzen dabena. Atzamarduna: Hortz bi baiño gehixagoko gubilla. Horzbikoa: Hortz bi dittuan gubilla, trazo edo ebagi bi batera egitteko erabiltzen dana.(Eibarko Hiztegi Etnografikoa, Serafin Basauri eta Asier Sarasua). Antzuelon gubillak biar fiñak ataratzen zittuan/ Ofiziora jatxitzen ziran mutillen lelengo zeregiña, gubill-zabalakin bizarrak kendu forjauari. (Flexiones verbales y lexicon del euskera dialectal de Eibar, Toribio Etxebarria). Gubil-zabal: Maillukiaz edo mailluaz joka, metala eta harrixa lantzeko esku-erremeinttia. (Bergara aldeko hiztegia, Juan Martin Elexpuru) Neurriak: 10 zm. Luzera txikiena eta 14 zm. Luzera haundiena. Fondua jo: Gubillisten operaziñua. Punto tenpledunakin erliebian fondua pikatzia erremintta markak ezkutatzeko. Mate latz bat dala esan leike.

Burilak - Gehiago irakurri

Ezpelezko baraila

Ezpelezko baraila

Entañaderak emoirazuz apur baten, torlojo buru au biribiltzeko. (O.H.E. Luis Michelena).

Ezpelezko baraila - Gehiago irakurri

Kaxa haundientzako prentsa

Kaxa haundientzako prentsa

Kaxaprentsa: Kaxa lotzeko erabiltzen dana, baskuliakin ajustatzerakuan. (Eibarko Hiztegi Etnografikoa, Serafin Basauri eta Asier Sarasua). Neurriak: 90 zm. luzera eta 12,5 zm. zabalera.

Kaxa haundientzako prentsa - Gehiago irakurri

Trintxak zorrozteko harria

Trintxak zorrozteko harria

Trintxa bat zorrozten jarduntzen zuan. (O.E.H., Luis Michelena). Trintxak: Zura lantzeko erabiltzen dan galtzairuzko tresnia, zizelan antzekua baiña zabalagua eta zapalagua. Egurrari zuluak garbitzeko erabiltzen dan erramintta zorrotza. Klase asko dagoz: biribilla, laua, hiru puntakua, erdi biribilak...(Eibarko Hiztegi Etnografikoa, Serafin Basauri eta Asier Sarasua). Trintxak zorrozteko erabiltzen den laua eta leuna den harria. Egurrezko kaxa batean ahokatuta dago. Neurriak: 11,5 zm. luzera eta 5 zm. zabalera. Trintxia eta zorrozteko harrixa. (Alberto Garate).

Trintxak zorrozteko harria - Gehiago irakurri

Argi-ontzia

Argi-ontzia

Argi-mutilla jarrirak tornu aurrian, gaur berandura arte biarra eiñ biarko juat eta. (Flexiones verbales y lexicón del euskera dialectal de Eibar. Toribio Etxebarria). Guk ez dogu ezagutu krisallua, bai erretxina eta petroliua. (Flexiones verbales y lexicón del euskera dialectal de Eibar. Toribio Etxebarria).

Argi-ontzia - Gehiago irakurri

Kastof

Kastof

Armen desbideratzeak neurtzeko balio du. Eskumara: CAST-OFF Eskerrera: CAST-IN, eskatutako neurrien arabera.

Kastof - Gehiago irakurri

Kanoiak zuzentzeko makina

Kanoiak zuzentzeko makina

Kañoi horrek bihurrunia dauka erdi inguruan, eta barrenarixari eruan biharko detsazu. (Flexiones verbales y lexicon del euskera dialectal de Eibar.Toribio Etxebarria). Barrenau: Kañoien zulaketa eta leunketa eragiketia, armerixan. (Eibarko Hiztegi Etnografikoa, Serafin Basauri eta Asier Sarasua).

Kanoiak zuzentzeko makina - Gehiago irakurri

Kanoiak zuzentzeko makina

Kanoiak zuzentzeko makina

Barrenari: Barrenarixa. Kanoiak barrenatzen jarduten duen behargina. Barrenari zaarrak diruak egin zittuan. (Bergara aldeko hiztegia, Juan Martin Elexpuru).

Kanoiak zuzentzeko makina - Gehiago irakurri

Baskula kopiatzen duen makina.

Baskula kopiatzen duen makina.

Lehendabiziko baskula kolokatu eta makiñak landu nahi den baskulan markak egiten ditu aukeratu denaren baskuliaren neurrien arabera. Eskupetiak baskulan daroian zenbaitx pieza txikiren artian boizetia deitzen jakon bat eruaten dau. (O.E.H., Luis Michelena). Baskula: Eskopetian atala, txispian mekanismua daukana eta kartutxuak kamaran sartu ahal izateko kañoiakin baskulatzen dana. (Eibarko Hiztegi Etnografikoa, Serafin Basauri eta Asier Sarasua).

Baskula kopiatzen duen makina. - Gehiago irakurri

Kalibrea

Kalibrea

Milimetrotan graduatutako erregela-mota bat da. Noniusa berekin izan ohi du neurgailu honek, eta luzerak, diametroak etab. neurtzea da bere helburua. Milimetroaren hamarrena izan ohi da tresna honen apreziazioa.(www.euskadi.net/euskalterm/indice_e.htm). Piezak ondo urtengo badabe txantxilloiakin sarri beiratu biar. Txantxilloiakin be sentesimara eitxen da biarra. (O.E.H, Luis Michelena). Piezian neurrixa edo formia kontrolatzeko tresnia: "pasa-ezpasa txantxilloia", armagintzan kalibria jakitzeko zilindrua. (Eibarko Hiztegi Etnografikoa, Serafin Basauri eta Asier Sarasua).

Kalibrea - Gehiago irakurri

Limak 12, 14 eta 16ekoak.

Limak 12, 14 eta 16ekoak.

Makiñatxo bat lima saltzen zittuan Arikitak sasoi baten Ibarkurutzian! (Flexiones verbales y lexicón del euskera dialectal de Eibar, Toribio Etxebarria). Kañoi bittartiak leguntzeko limia. (Eibarko Hiztegi Etnografikoa, Serafin Basauri eta Asier Sarasua). Limako: Armerixan limako maixuari limakua esaten jakon. (Bergara aldeko hiztegia, Juan Martin Elexpuru). Lima triangularrak (Alberto Garate).

Limak 12, 14 eta 16ekoak. - Gehiago irakurri

Bola

Bola

Grabauan, gubillian eta damaskinauan piezia lotzeko edo oratzeko erabiltzen dan galda-burdiñazko esferia. (Eibarko Hiztegi Etnografikoa, Serafin Basauri eta Asier Sarasua). Damaskinau-eragiketak: Pikau, sartu edo inkrustau, matiau, sonbriau eta batzuetan perliau be bai. (Eibarko Hiztegi Etnografikoa, Serafin Basauri eta Asier Sarasua). Damaskinau: Burdiña edo galtzairuzko gaiñazal batian urre eta zidarrezko hari eta orrixak inkrustauaz dibuju eta erliebe apaingarrixak egin. (Eibarko Hiztegi Etnografikoa, Serafin Basauri eta Asier Sarasua). Zuloagatarrak biztutako arte bat damaskiñua. Zuen aitta zan damaskiñokua , Jose Valentin Isasi´kua, limakua. (Flexiones verbales y lexicon del euskera dialectal de Eibar, Toribio Etxebarria).

Bola - Gehiago irakurri

Grabatuak

Grabatuak

Grabau: Ebaketak egiñez, harrixan, zurian, metaletan, dibuju apaingarrixak eta markak egin. Eibarren galtzairu, burdiña, urre eta zidarrian. Grabatzeko moduen artian: Zizelaua, gubil-eskuaidekua, gubil-kolpekua, puntzoikua…(Eibarko Hiztegi Etnografikoa, Serafin Basauri eta Asier Sarasua). Grabauak tira aundixa euki dau aurten. Eibar´en limakua, makiñetakua edo grabaukua. (Flexiones verbales y lexicon del euskera dialectal de Eibar, Toribio Etxebarria).

Grabatuak - Gehiago irakurri

Kaxen txantiloiak

Kaxen txantiloiak

Eskopeta honek kuliandia koskorduna jaukak. (Eibarko Hiztegi Etnografikoa, Serafin Basauri eta Asier Sarasua). Kaxainaren plantillak (Alberto Garate).

Kaxen txantiloiak - Gehiago irakurri

Kanoien sendoera konprobatzeko tresna.

Kanoien sendoera konprobatzeko tresna.

Lodiera larregi jaukak txapa horrek (www.eibarko-euskara.com/hiztegia). Kanoien sendueria ikusteko (Alberto Garate).

Kanoien sendoera konprobatzeko tresna. - Gehiago irakurri

Baskulak egiteko txantiloiak.

Baskulak egiteko txantiloiak.

Baskulak egiteko txantiloiak. Txantxilloi: Plantilla. (Eibarko Hiztegi Etnografikoa, Serafin Basauri eta Asier Sarasua).

Baskulak egiteko txantiloiak. - Gehiago irakurri

Antzinako armaginaren lanerako mahaia, erabiltzen zuen mantala eta txantxil bat

Antzinako armaginaren lanerako mahaia, erabiltzen zuen mantala eta txantxil bat

Amantal da guzti, lengo jendia, biarretik tabernara. (Flexiones verbales y lexicon del euskera dialectal de Eibar, Toribio Etxebarria). Lanteixetan, pitxarra baño obe da gantxilla. (Flexiones verbales y lexicon del euskera dialectal de Eibar, Toribio Etxebarria). kantxil. TEk jasota dauka, baiña gitxi erabiltzen da, Eibarren normalian "potijua" esaten da. (www.eibarko-euskara.com/hiztegia.).

Antzinako armaginaren lanerako mahaia, erabiltzen zuen mantala eta txantxil bat - Gehiago irakurri

Dokumentuaren akzioak